Toekomst in de eerstelijn

Patiënt aan het stuur

Door een toenemende zorgvraag, aanhoudende budgetoverschrijdingen, de noodzaak om te bezuinigingen en het verwachte tekort aan zorgaanbod, zal de zorg schaarser en duurder worden. De patiënt zal daarom meer verantwoordelijkheid gaan nemen over de eigen gezondheid.

De patiënt krijgt steeds meer behoefte aan persoonsgerichte zorg, verantwoorde medische kennis en aan eigen regie. De huisarts is een vertrouwenspersoon die de patiënt kent en de weg weet en doorverwijst naar zinnige zorg. Als geen ander heeft de huisarts de rol van gids in de zorgketen van vandaag en morgen.

In onze 24-uursmaatschappij willen patiënten op een voor hen geschikt tijdstip geholpen worden. De Nederlander is in toenemende mate een kritische consument, die ook in de zorg optimale service verwacht. Dit alles in een tijd waarin de financiële mogelijkheden beperkt zijn; er is beperkt geld en de arbeidsmarkt staat onder druk.  

Noodzakelijke hervorming

Recente ontwikkelingen laten bovendien zien dat het aantal verrichtingen toeneemt en de zorg complexer wordt. Een hoge kwaliteit en doelmatigheid zijn van belang. Inmiddels is vanaf 1 januari 2015 de complexe transitie van het zorgstelsel voor wat betreft de hervorming in de langdurige zorg ingezet en deze zal de komende jaren verder vorm krijgen. Er is een noodzaak om de gezondheidszorg te hervormen, vooral omdat steeds meer mensen ouder worden, waardoor de zorgvraag de komende jaren fors zal toenemen. Bovendien worden technologische ontwikkelingen steeds meer toegankelijk voor zorgverleners en patiënten.

Echter, de beschikbare financiële ruimte om de zorgvraag op te vangen is en blijft beperkt.

Huisarts als poortwachter 

In het huisartsenakkoord van 2012 werd al vermeld dat de huisarts een generalistische rol inneemt binnen de gehele eerstelijns gezondheidszorg. Dit betekent dat de huisarts als poortwachter een centrale positie inneemt bij de verdere ontwikkelingen van onder meer de zorg in de buurt. 

 
 

Huisartsen stimuleren daartoe de invoering van innovatieve middelen, zoals e-health en ruimere openingstijden. Huisartsen zetten zich ook in om zo min mogelijk te verwijzen naar medisch-specialistische zorg. Het kader daarbij is de wijze waarop de huisartsenzorg wordt gefinancierd, een systematiek die de komende jaren wordt geëvalueerd en pas met ingang van 1 januari 2018 wordt bijgesteld. 

Meer en complexere zorg in de thuissituatie is alleen mogelijk wanneer de financiële middelen gelijke pas houden. De kerntaak is het herzien en bijstellen van budgetten, bijvoorbeeld door het overhevelen vanuit het ziekenhuis of GGzorg naar de eerstelijn. 

Complexe zorgvraag overzien

Al deze ontwikkelingen betekenen echter dat het beroep op de huisarts toeneemt, zowel overdag als buiten de kantooruren. Bij de (complexere) zorg zijn vaak ook meer zorgverleners betrokken, wat om meer en goede coördinatie vraagt. Het is noodzakelijk dat bij een complexe zorgvraag de juiste zorg geleverd kan worden door specialisten, zoals een specialist ouderengeneeskunde (SO-arts). 

Sleutelfiguur 

Tegelijkertijd constateert de Huisartsendienst Arnhem dat de begrippen ‘spoed’ en ‘acuut’ worden opgerekt: patiënten willen meteen geholpen worden, ook als er medisch gezien geen sprake is van spoed. Bijzondere aandacht vragen de transities van de Jeugdzorg, de GGZ en de Wet Langdurige Zorg. Nieuwe stakeholders melden zich bij Onze Huisartsen en nieuwe financieringsvormen spelen daarbij een rol. De huisarts is voor al deze partijen een sleutelfiguur in de levering van zorg aan de patiënt. Onze Huisartsen wil daaraan een significante en ondersteunende rol bieden. 
 

Ook patiënten hebben hun eigen dynamiek. Enerzijds zijn er de mondige, duidelijk vragende, soms ‘eisende’ patiënten. Deze patiënten verwachten snel hulp en service, op het moment dat zij het nodig denken te hebben. Nieuwe innovatieve technieken zoals app’s en e-health vinden steeds meer hun weg naar deze patiëntengroep. Anderzijds zijn er de kwetsbare patiënten: vaak ouderen met meervoudige problematiek en een diffuse, niet altijd puur medische hulpvraag. De huisartsen staan voor de taak om deze (groeiende) kwetsbare groep zorg te geven op het moment dat zij die nodig hebben. Omdat de extra financiële middelen en de personele armslag onder druk staan, is het nodig slimme en inventieve keuzes te maken om een effectieve (basis)zorg te kunnen garanderen. 

Ontwikkelingen in de regio Arnhem

De komende jaren is er vooralsnog geen regionaal huisartsentekort te verwachten. Arnhem heeft bewezen een aantrekkelijke regio te zijn om zich te vestigen, hoewel er in 2016 signalen zijn dat het aantal sollicitanten voor praktijkovernames lijkt af te nemen. Landelijk onderzoek vanuit de LHV laat zien dat ‘het type aanbod van praktijken’ niet geheel matcht met ‘het type vraag van nieuw instromende huisartsen’.

De trend van parttime werken, samenwerken in groepspraktijken en tussen solopraktijken en het inschakelen van hulppersoneel zal doorzetten. De komende drie jaar bestaat de uitstroom vanuit de opleiding tot huisarts voor circa 80% uit vrouwen. Cijfers uit Amsterdam maken duidelijk dat de feminisering van het huisartsenvak zich in hoog tempo ontwikkelt. Daarbij is op dit moment duidelijk dat vrouwelijke huisartsen gemiddeld drie dagen per week werken tegenover vier dagen door de veelal oudere, mannelijke huisartsen. 

Door samenwerking zullen huisartsen beter in staat zijn hun organisatorische zaken te regelen, omdat zij dan taken kunnen verdelen. Anderzijds zal ook steeds meer verwacht worden dat zij zich als zorgondernemer opstellen. Aan deze rol zal niet iedereen actief zelf invulling willen geven. Op enkele plaatsen in Nederland is een ontwikkeling zichtbaar dat praktijkhouders kiezen voor grotere praktijken met inzet van meerdere hidha’s en de overdracht van de praktijk mogelijk uitstellen. Onze Huisartsen, met haar werkmaatschappijen, zal een belangrijke faciliterende en ondersteunende rol gaan spelen. 

Zorg dicht bij huis

Naast de rol in de chronische zorg en de eerstelijns GGZ faciliteert Onze Huisartsen de huisartsen in de regio bij het ontwikkelen van nieuwe vormen van zorg- en dienstverlening met als doel het verbeteren van de kwaliteit van zorg en de bijbehorende doelmatigheid. Voor de patiënt wordt gestreefd naar een samenhangend zorgaanbod dicht bij huis. Dit betekent: meer substitutie van de tweedelijnszorg naar de eerstelijnszorg, het voorkomen van onnodige opnames en de inzet van nieuwe technologie voor zelfmanagement, e-health, teleconsultatie en televerwijzingen.